Komunikat prasowy

Nowa detekcja „egzoksiężyca” powoduje problem z kosmicznym nazewnictwem

22 lipca 2026

Artist’s impression of CD-35 2722, a system with a moon-like object (Źródło: ESO/M. Kornmesser)

Obserwacje wykonane Bardzo Dużym Teleskopem (VLT), należącym do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), ujawniły dowody na obiekt podobny do księżyca w systemie CD-35 2722. W przeciwieństwie do księżyców w Układzie Słonecznych, obiekt ten nie krąży wokół planet, co rodzi pytania, jak go nazwać. Zamiast tego okrąża brązowego karła, czyli ciało większe niż planeta, które samo z kolei krąży wokół gwiazdy CD-35 2722. Gdy odkrycie zostanie potwierdzone, będzie to pierwszy „księżyc” odkryty poza Układem Słonecznym.

Kevin Hoy, student ESO w Chile, pierwszy autor badań opublikowanych dzisiaj w Nature, opisuje system, nad którym spędził miesiące analiz, jako „superdziwny”, w porównaniu do naszego. Największym i najmasywniejszym obiektem w tym młodym systemie jest gwiazda CD-35 2722, z masą około połowy masy Słońca. Gwiazdę okrąża brązowy karzeł, obiekt zbyt masywny, aby być planetą, ale zbyt mały na gwiazdę. Nowo odkryty obiekt krąży wokół brążowego karła.

Układ ten jest dość ciężki do zdefiniowania przy pomocy słów znanych z Układu Słonecznego, takich jak „planeta” lub „księżyc”, wskazuje Hoy, który ma afiliacje na Universidad Diego Portales oraz Millennium Nucleus of Young Exoplanets and their Moons (YEMS) w Chile. Nowy obiekt, który zespół określa jako egzosatelitę, ma co najmniej masę Jowisza. Z kolei brązowy karzeł ma ponad 30 razy większą masę niż Jowisz. Egzosatelita jest wystarczająco masywny, aby być planetą, ale nie krąży wokół gwiazdy, tylko wokół obiektu, który obiega gwiazdę, mówi Hoy. Jako trzecie koło w tym systemie, czyni go to tym, co nazywamy księżycem, nawet jeśli wcale nie jest małym, skalistym księżycem, jakie mamy w naszym układzie.

Ten egzosatelita, albo „egzoksiężyc” – naturalny satelita poza Układem Słonecznym [1], jest trudny do opisania, biorą pod uwagę różnice pomiędzy wspomnianym systemem, a naszym. Alice Zurlo, Dyrektor YEMS i współpracowniczka w badaniach, wyjaśnia: Zglaszany przez nas satelita to olbrzymie gazowe ciało krążące wokół bardzo masywnego towarzysza, którego masa sama w sobie jest wielokrotnie większa niż masa Jowisza

W Układzie Słonecznym mamy wyraźne rozgraniczenie pomiędzy planetami a Słońcem, więc zdefiniowanie obiektów takich, jak księżyce jest proste. W systemie CD-35 2722, w którym linia pomiędzy gwiazdami, planetami, a księżycami zaciera się, cała sprawa staje się bardziej skomplikowana do opisania, dodaje Zurlo, która jest także astrofizykiem na Universidad Diego Portales.

Niezależnie od tego, jak nazwiemy ten obiekt, astronomowie od lat próbują wykryć satelita poza Układem Słonecznym, ale do tej pory żadnego nie wykryto z całkowitą pewnością. Dlatego, pomimo ponad 6000 odkrytych dotąd egzoplanet, dostrzeżono jedynie kilka kandydatów na egzoksiężyce, a dowody na taki ich status są ograniczone. Zaledwie kilka miesięcy temu, zespół którym kierował Quentin Kral, ogłosił wyniki obserwacji przy pomocy Interferometru Bardzo Dużego Teleskopu (VLTI) dla systemu gwiazdowego HD 206893. Rezultaty sugerują istnienie satelity, ale brakuje mocnej detekcji.

W przypadku obserwacji CD-35 2722, Hoy, Zurlo i ich zespół użyli instrument CRIRES+ na VLT, stosując metodę użytą do znalezienia pierwszej planety wokół gwiazdy podobnej do Słońca. Zastosowano metodę prędkości radialnych, aby wykryć niewielkie kołysanie się brązowego karła spowodowane przez obiekt krążący wokół niego. Wykryto coś, co zespól uważa za silny dowód na istnienie „księżyca”. Niezależnie od tego, jak to egzotyczne, system ten jest prawdziwie wyjątkowy i stanowi przełom: dał pierwsze potencjalne wykrycie egzosatelity, podsumowuje Zurlo.

Oprócz ekscytacji z odkrycia nowego rodzaju obiektów, detekcja satelitów w innych systemach planetarnych może pomóc w zrozumieniu, jak zróżnicowane jest ich powstawanie i ewolucja. Dzięki 39-metrowemu zwierciadłu i zaawansowanemu instrumentarium, nadchodzący Ekstremalnie Wielki Teleskop (ELT) pozwoli astronomom na wykrywanie mniejszych egzoksiężyców. Odkrycia dokonane przy pomocy ELT zmuszą nas do ponownego rozważenia, w jaki sposób kategoryzować obiekty planetarne w układach innych niż nasz własny.

Uwagi

[1] Satelita to obiekt, który krąży wokół innego obiektu. Satelita może być naturalny (tak jak nasz Księżyc) albo sztuczny (na przykład statek kosmiczny). Egzosatelita to satelita poza Układem Słonecznym. Ogólnie uważa się, że egzoksiężyc to naturalny satelita krążący wokół planety lub innego obiektu poza Układem Słonecznym, aczkolwiek nie ma oficjalnie zaakceptowanej definicji egzoksiężyca.

Więcej informacji

Wyniki badań zaprezentowano w artykule pt. „Planetary-Mass Exosatellite Detected Around a Star’s Substellar Companion”, który ukaże się w Nature (doi:10.1038/s41586-026-10751-w).

Skład zespołu badawczego: K. Hoy (Instituto de Estudios Astrofísicos, Facultad de Ingeniería y Ciencias, Universidad Diego Portales, Chile [Diego Portales]; European Southern Observatory, Chile [ESO Chile]; Millennium Nucleus on Young Exoplanets and their Moons, Chile [YEMS]), A. Zurlo (Diego Portales; YEMS), P. A. Peña R. (Diego Portales; Centro de Astrofísica y Tecnologías Afines, Chile [CATA]), J. Köhler (TLS Tautenburg, Niemcy), S. Desidera (INAF Osservatorio Astronomico di Padova, Włochy [INAF Padova]), R. Gratton (INAF Padova), C. Lazzoni (INAF Padova; YEMS), S. Petrus (NASA Goddard Space Flight Center, USA; YEMS), F. Rodler (ESO Chile), J. Smoker (ESO Chile), V. D’Orazi (Department of Physics, University of Romer Tor Vergate, Włochy; INAF Osservatorio Astronomico di Roma, Włochy), I. Carleo (INAF Padova), I. Giovannini (Dipartimento di Fisica e Astronomia, Università degli Studi di Padova, Italy; Diego Portales; INAF Padova; YEMS).

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) umożliwia naukowcom z całego świata na odkrywanie tajemnic Wszechświata z korzyścią dla nas wszystkich. Projektujemy, budujemy i zarządzamy światowej klasy obserwatoriami naziemnymi – których astronomowie używają do odpowiadania na ciekawe pytania i szerzenia fascynacji astronomią – a także promujemy międzynarodową współpracę w astronomii. Ustanowione w 1962 roku jako organizacja międzynarodowa, ESO jest wspierane przez 16 krajów członkowskich (Austria, Belgia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy), a także Chile jako kraj gospodarz, oraz Australię jako strategicznego partnera. Siedziba ESO, a także jego centrum popularyzacji nauki i planetarium (ESO Supernova) znajdują się w pobliżu Monachium w Niemczech, natomiast chilijska pustynia Atakama – niesamowite miejsce z wyjątkowymi warunkami do obserwacji nieba – jest domem dla naszych teleskopów. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do przeglądów nieba. VISTA pracuje w podczerwieni, VLT Survey Telescope w zakresie widzialnym. W Paranal ESO zarządza także południowym obserwatorium CTA (Cherenkov Telescope Array South) – największym na świecie i najbardziej czułym obserwatorium promieniowania gamma. Wspólnie z międzynarodowymi partnerami ESO zarządza także radioteleskopami APEX i ALMA, które są instrumentami do obserwacji nieba w zakresach milimetrowym i submilimetrowym. Na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, budujemy „największe oko świata na niebo”, czyli Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope, ELT). Nasza działalność w Chile jest zarządzana z biur ESO w Santiago, gdzie współpracujemy też z chilijskimi partnerami.

Linki

• Publikacja naukowa
• Zdjęcia VLT
• Find out more about ESO's Extremely Large Telescope on our dedicated website and press kit
• For journalists: subscribe to receive our releases under embargo in your language
• For scientists: got a story? Pitch your research

Kontakt

Kevin Hoy
European Southern Observatory (ESO) and Universidad Diego Portales
Santiago, Chile
E-mail: Kevin.Hoy@eso.org, kevin.hoy@mail.udp.cl

Alice Zurlo
Universidad Diego Portales
Santiago, Chile
Tel.: +56 22138153
E-mail: alice.zurlo@mail.udp.cl

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6670
Tel. kom.: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org

Śledź ESO w mediach społecznościowych