Komunikat prasowy

Ponad limit: milion satelitów i zwierciadeł w kosmosie stanowi poważne zagrożenie dla nocnego nieba

1 lipca 2026

One hour of satellites over the northern Atacama Desert in Chile (October 2025) (Źródło: F. Kamphues, ESO/M. Kornmesser)

Nowe analizy Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) wykazały, że obecnie propozycje wystrzelenia na orbitę ponad 1,7 miliona satelitów, w tym ekstremalnie jasnych, będą miały „katastrofalne konsekwencje dla astronomii”. Według badań, Ziemię powinno okrążać nie więcej niż 100 000 słabych satelitów, poniżej widoczności gołym okiem, aby zapewnić możliwość obserwacje nocnego nieba przy pomocy nowoczesnych teleskopów. Badanie to jest pierwszym, które oblicza, w jakim stopniu duże i jasne konstelacje satelitów – które również budzą obawy dotyczące ich wpływu na zdrowie i środowisko – wp0łynęłyby na obserwacje astronomiczne, rozjaśniając nocne niebo.

Od 2019 roku liczba satelitów krążących wokół Ziemi gwałtownie rośnie, obecnie do 14 000 [1] – zdominowana przez satelity telekomunikacyjne Starlink od SpaceX. Liczba propozycji dotyczących satelitów również wzrosła, jak I ich potencjalny wpływ. Do tej pory nam się udawało, ale jest coraz gorzej, podkreśla Olivier Hainaut, zaangażowany w opracowywanie rekomendacji mających na celu złagodzenie wpływu konstelacji satelitów na astronomię. Podczas gdy firmy takie, jak SpaceX, podjęły kroki w uczynieniu swoich satelitów mniej jasnymi, obecnie wnioski satelitarne „wykraczają poza limit” tego, co astronomia jest w stanie wytrzymać, tłumaczy Hainaut, astronom ESO od ponad 30 lat, autor recenzowanego badania na temat wpływu konstelacji satelitów, zaakceptowanego do publikacji w Astronomy & Astrophysics.

SpaceX planuje wysłać na orbitę milion kolejnych satelitów, przeznaczonych do budowy centrów danych w kosmosie, co znacząco zmieniłoby wygląd nocnego nieba. Nowe badanie pokazuje, że przez znaczną część każdej nocy widoczne byłyby setki satelitów, a w pewnych porach nawet tysiące, czyli porównywalnie do liczby gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem w dobrych warunkach. Inne planowane konstelacje satelitów, takie jak Cinnamon od E-Space oraz chińskie CTC-1 i 2, dodałyby setki tysięcy kolejnych satelitów, pogłębiając problem.

Reflect Orbital, startup z USA, planuje wystrzelić  konstelację bardzo wielkich satelitów podobnych do zwierciadeł, aby zapewnić światło słoneczne w nocy, odbitymi wiązkami rozciągającymi się na co najmniej pięć kilometrów na powierzchni Ziemi. Zamierza zacząć od prototypowego satelity na orbicie w tym roku i planuje zwiększyć populację satelitów do 50 000 do 2035 roku. Te satelity byłyby najjaśniejszymi w historii na orbicie, ze szkodliwymi konsekwencjami dla ciemnego nieba na Ziemi. Obliczenia Hainauta pokazują, że pełna konstelacja wypełniłaby niebo setkami bardzo jasnych satelitów. Satelita dostarczający światło słoneczne, widziany z wnętrza odbitej wiązki, byłby cztery razy jaśniejszy niż Księżyc w pełni. Nawet jeśli żaden z satelitów nie kierowałby swojej wiązki bezpośrednio na obserwatora, każdy były tak jasny jak planeta Wenus, zwana „Gwiazdą Poranną”. Z miast zanieczyszczonego światłem, takiego jak Monachium w Niemczech, te setki satelitów byłyby jedynymi „gwiazdami” widocznymi na nocnym niebie.

Te propozycje, w połączeniu z innymi analizowanymi w badaniu, drastycznie zwiększyłyby jasność nocnego nieba, utrudniając ludzkości obserwowanie słanych kosmicznych obiektów, w tym dalekich galaktyk, planet podobnych do Ziemi wokół innych gwiazd, a nawet planetoid potencjalnie groźnych dla naszej planety.

Jasne ślady i jaśniejsze niebo

Hainaut wyjaśnia, że satelity, oświetlone przez Słońce, są znacznie jaśniejsze niż odległe galaktyki. Gdy satelita przechodzi przez obszar, który obserwujemy, powoduje jasny ślad na zdjęciu, prześwietlając wszystko, co znajduje się za nim.

Aby obliczyć wpływ tego i innych efektów od konstelacji satelitów na obserwacje astronomiczne, Hainaut zasymulował pozycje, ruch i jasność wszystkich istniejących i planowanych konstelacji satelitów.

Dla megakonstelacji satelitów SpaceX okazało się, że dziesiątki śladów widoczne byłyby na każdym zdjęciu wykonanym w ciągu dwóch godzin po rozpoczęciu nocy przez Bardzo Duży Teleskop (VLT) w Obserwatorium Paranal (należącym do ESO) w Chile. Oznaczałoby to utratę pola widzenia do 28% [2]. Założono, że satelity byłyby na tyle słabe, że nie byłyby widoczne gołym okiem w dobrych warunkach. Jeśli będą tylko trochę jaśniejsze, część instrumentów zostanie jeszcze bardziej dotknięta: na przykład kamera taka, jak w Obserwatorium Very Rubin, należącym do amerykańskiej Narodowej Fundacji Nauki (NSF). Miałaby większość swoich zdjęć nie nadających się do użytku przez kilka godzin każdej nocy [3].

Symulacje Hainauta założyły, że żaden z satelitów Reflect Orbital nie kierowałby wiązki bezpośrednio na lub w pobliżu obserwatorium. Mimo tego ślad pojedynczego satelity ze zwierciadłem mógłby zepsuć obserwacje kamery takiej, jak w Obserwatorium Very Rubin. Przy pełnej flocie satelitów Reflect Orbital, każde zdjęcie z takiej kamery byłoby stracone, gdy satelity zostałyby oświetlone przez Słońce.

Jednak to nie tylko przecinające ślady satelitów limitują zdolności do obserwacji: ich światło może zanieczyścić całe niebo. Satelity zbyt słabe do bezpośredniego dostrzeżenia, wytwarzają ślad „rozmytego” światła, z kolei światło od jaśniejszych satelitów jest „rozproszone” we wszystkich kierunkach i przechodzi przez atmosferę. Oba czynniki zwiększają całkowitą jasność nocnego nieba. Niniejsze badanie jest pierwszym, które rozważa wpływ na astronomię od konstelacji satelitów z powodu jasności tła nieba, pokazują pełen zakres satelitarnego zanieczyszczenia światłem.

Bardzo jasne konstelacje, takie jak Reflect Orbital, będą miały szczególnie znaczący efekt dla jasności tła nieba. Z pełnymi 50 000 satelitami Reflect Orbital, niebo będzie w sumie do trzech lub czterech razy jaśniejsze.

Ograniczenie satelitów, aby chronić nocne niebo

Hainaut podsumowuje, że proponowane 1,7 miliona nowych satelitów miałoby dramatyczne konsekwencje dla naziemnej astronomii. Tego wpływu można uniknąć jedynie przez ograniczenie łącznej liczby satelitów, istniejących teraz i przyszłych, do 100 000, na tyle słabych, aby nie było ich widać gołym okiem na ciemnym niebie. To nie jest dokładna liczba, że 99 999 to dobrze, a 100 001 to źle: wolałbym 50 000, mówi Hainaut. Ale 100 000 powoduje straty ma poziomie innych technicznych strat, takich jak awarie sprzętu. Naukowiec dodaje jednak, że satelity muszą być słabsze niż wizualna wielkość gwiazdowa 7 [4]. Jeśli część z nich będzie zbyt jasna, powyżej limitu widoczności gołym okiem, łączna liczba powinna być wtedy znacznie mniejsza.

SpaceX oraz Reflect Orbital, odpowiedzialne za najbardziej ekstremalne propozycje, zawnioskowały do US Federal Communications Commission (FCC) o zgodnę na wystrzelenie. Niniejsze badanie stanowi podstawę dla odpowiedzi ESO dla FCC na temat tych wniosków, we współpracy z brytyjskim Królewskim Towarzystwem Astronomicznym i Międzynarodową Unią Astronomiczną (IAU).

FCC otrzymała ponad 1800 komentarzy dotyczących Reflect Orbital oraz prawie 1500 komentarzy do wniosku SpaceX”, wskazuje Betty Kioko, ESO Institutional Affairs Officer, odpowiedzialna za koordynację odpowiedzi ESO na te wnioski. Piłka jest teraz po stronie komisji FCC, czekamy na decyzje jakie podejmie w sprawie obu wniosków. Dla astronomii optycznej jest to zagrożenie egzystencjalne i mamy nadzieję, że organy regulacyjne podzielą ten pogląd.

Astronomia generuje ogromną wartość dla ludzkości, w tym naukową, techniczną, ekonomiczną i edukacyjną, a także pomaga nam zrozumieć nasze miejsce we Wszechświecie, mówi Xavier Barcons, Dyrektor Generalny ESO. Wielka liczba planowanych satelitów na niskiej orbicie okołoziemskiej stanowi wyzwanie dla tych możliwości, podkreślając potrzebę ograniczenia przyszłych startów satelitów oraz współpracy astronomów, inżynierów, operatorów satelitów i innych interesariuszy, aby wdrożyć rygorystyczne środki zaradcze.

Wysyłanie tysięcy satelitów ma konsekwencje: ekonomiczne, ekologiczne i astronomiczne” dodaje Hainaut. Zanieczyszczenie światłem od bardzo jasnych konstelacji satelitów może wpływać na zdrowie i funkcjonowanie życia na Ziemi, poprzez zaburzenie zegarów biologicznych i ekosystemów. Wielkie konstelacje także bezpośrednio wpływają na jakość powietrza od wielokrotnych startów potrzebnych do wysłania i utrzymania tysięcy satelitów, a także na zanieczyszczenia atmosferyczne spowodowane spalaniem przy powrocie w atmosferę na koniec eksploatacji satelity. Moją pracą jest astronomia, więc oceniam afekty na astronomię, wyjaśnia Hainaut, Mam nadzieję, że inni ocenią skutki w swojej dziedzinie.

Hainaut podsumowuje: Niska orbita okołoziemska to brzeg morski na niebie, który zapewnia ogromne korzyści współczesnemu życiu, od globalnej łączności po swobodny dostęp do Wszechświata. Jednak musimy zarządzać wpływem megakonstelacji – od zanieczyszczenia światłem wpływającego na astronomię po efekty atmosferyczne w trakcie powrotu satelitów do atmosfery – aby zapewnić, że ten zasób pozostanie nieskazitelny i dostępny dla przyszłych pokoleń.

Uwagi

[1] Obecna liczba satelitów na orbicie rośnie do 32 000, jeśli uwzględnić martwe satelity oraz kosmiczne śmieci.

[2] W symulacjach rozważano FORS2, główny instrument VLT, jako reprezentację tradycyjnych kamer na dużych teleskopach.

[3] W kamerach takich, jak w Obserwatorium Very Rubin, wyposażonych w gęsta, skomplikowaną elektronikę, ślad satelity na tyle jasny, aby wysycić detektor, powoduje nie tylko szeroki ślad na zdjęciu astronomicznym, ale także serię dodatkowych smug, które zwielokrotniają straty i potencjalnie mogą zanieczyścić cały obraz.

[4] Satelity poniżej jasności wizualnej 7 magnitudo zapewniają, że nie wysycą detektora kamer takich jak w Obserwatorium Very Rubin. Oznacza to również, że satelity są zbyt słabe, aby można je było zobaczyć gołym okiem, nawet przy idealnie ciemnym niebie.

Więcej informacji

Wyniki badań zaprezentowano w artykule autorstwa Oliviera Hainauta (Europejskie Obserwatorium Południowe, Niemcy), który ukaże się w Astronomy & Astrophysics.

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) umożliwia naukowcom z całego świata na odkrywanie tajemnic Wszechświata z korzyścią dla nas wszystkich. Projektujemy, budujemy i zarządzamy światowej klasy obserwatoriami naziemnymi – których astronomowie używają do odpowiadania na ciekawe pytania i szerzenia fascynacji astronomią – a także promujemy międzynarodową współpracę w astronomii. Ustanowione w 1962 roku jako organizacja międzynarodowa, ESO jest wspierane przez 16 krajów członkowskich (Austria, Belgia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy), a także Chile jako kraj gospodarz, oraz Australię jako strategicznego partnera. Siedziba ESO, a także jego centrum popularyzacji nauki i planetarium (ESO Supernova) znajdują się w pobliżu Monachium w Niemczech, natomiast chilijska pustynia Atakama – niesamowite miejsce z wyjątkowymi warunkami do obserwacji nieba – jest domem dla naszych teleskopów. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do przeglądów nieba. VISTA pracuje w podczerwieni, VLT Survey Telescope w zakresie widzialnym. W Paranal ESO zarządza także południowym obserwatorium CTA (Cherenkov Telescope Array South) – największym na świecie i najbardziej czułym obserwatorium promieniowania gamma. Wspólnie z międzynarodowymi partnerami ESO zarządza także radioteleskopami APEX i ALMA, które są instrumentami do obserwacji nieba w zakresach milimetrowym i submilimetrowym. Na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, budujemy „największe oko świata na niebo”, czyli Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope, ELT). Nasza działalność w Chile jest zarządzana z biur ESO w Santiago, gdzie współpracujemy też z chilijskimi partnerami.

Linki

• Publikacja naukowa
• Zdjęcia VLT
• Dla dziennikarzy: zasubskrybuj, aby otrzymywać w swoim języku nasze komunikaty prasowe z embargo medialny
• Dla naukowców: jeśli masz ciekawy temat, zgłoś swoje badania

Kontakt

Olivier Hainaut
ESO Astronomer
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6754
Tel. kom.: +49 151 2262 0554
E-mail: ohainaut@eso.org

Beatrice (Betty) Kioko
ESO Institutional Affairs Officer
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6278
E-mail: beatrice.kioko@eso.org

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6670
Tel. kom.: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org

Śledź ESO w mediach społecznościowych