Persbericht
De merkwaardige zaak van de vermiste dwerg
Nieuw instrument SPHERE toont zijn kracht
18 februari 2015
Het nieuwe instrument SPHERE van ESO’s Very Large Telescope is ingezet bij de zoekactie naar een bruine dwerg, die naar verwachting om de merkwaardige dubbelster V471 Tauri zou draaien. Nooit eerder konden astronomen de omgeving van dit intrigerende object zo goed bekijken, maar er werd niets aangetroffen. De verrassende afwezigheid van de voorspelde bruine dwerg betekent dat de gangbare verklaring voor het vreemde gedrag van V471 Tauri onjuist is. Dit onverwachte resultaat staat beschreven in het eerste wetenschappelijke artikel dat op SPHERE-waarnemingen is gebaseerd.
Sommige dubbelsterren bestaan uit twee normale sterren die een beetje in massa verschillen. Wanneer de zwaardere van de twee aan het eind van zijn leven opzwelt tot een rode reus, wordt materiaal overgedragen naar de andere ster. Hierdoor vormt zich een grote gaswolk die beide sterren omhult. Wanneer deze wolk oplost, bewegen de twee sterren naar elkaar toe en vormen ze een hecht paar, bestaande uit een witte dwerg en een normalere ster [1].
V471 Tauri [2] is een voorbeeld van zo’n sterpaar. Hij maakt deel uit van de Hyaden, een sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier, en is ongeveer 600 miljoen jaar oud en ongeveer 163 lichtjaar van de aarde verwijderd. De onderlinge afstand tussen beide sterren is zo gering, dat ze in twaalf uur om elkaar heen wentelen. Vanaf de aarde gezien schuiven de beide sterren tijdens elke omloop twee keer voor elkaar langs. Deze onderlinge bedekkingen resulteren in regelmatige veranderingen in de helderheid van de dubbelster.
Een team van astronomen, onder leiding van Adam Hardy (Universidad Valparaíso, Valparaíso, Chili), heeft deze helderheidsveranderingen heel precies gemeten met het ULTRACAM-systeem van ESO’s New Technology Telescope. Daarbij werden de onderlinge bedekkingen van de beide sterren tot op twee seconden nauwkeurig geklokt – een grote verbetering ten opzichte van eerdere metingen.
De bedekkingsmomenten vertoonden onregelmatigheden die zich goed laten verklaren als er een bruine dwerg om beide sterren cirkelt, die met zijn zwaartekrachtsaantrekking de baanbeweging van de twee sterren verstoort. De astronomen vonden ook aanwijzingen dat er nog een tweede kleine begeleider om de dubbelster draait.
Tot nu toe was het echter onmogelijk om een zwakke bruine dwerg in de naaste omgeving van twee veel helderdere sterren op te sporen. Maar de kracht van het pas geïnstalleerde SPHERE-instrument van ESO’s Very Large Telescope stelde het team in staat om voor het eerst een blik te werpen op de plek waar de zwakke begeleider zich zou moeten bevinden. Maar hoewel de beeldkwaliteit van SPHERE hoog genoeg is om de bruine dwerg zichtbaar te maken [3], werd deze niet gevonden.
‘Er zijn veel onderzoeken die op het bestaan van zulke circumbinaire objecten wijzen, maar deze resultaten ontkrachten deze hypothese,’ merkt Adam Hardy op.
Als er niets omheen draait, waardoor wordt de vreemde baanbeweging van de dubbelster dan wél veroorzaakt? Er zijn diverse theorieën bedacht, en, hoewel sommige daarvan al zijn afgeschreven, is het denkbaar dat de verstoringen worden veroorzaakt door variaties in het magnetische veld van de grootste van de twee sterren [4]. Enigszins vergelijkbare variaties zijn ook bij onze zon waargenomen.
‘Een onderzoek als dit was al jaren nodig, maar het werd pas mogelijk met de komst van krachtige nieuwe instrumenten zoals SPHERE. Zo werkt wetenschap nu eenmaal: waarnemingen met nieuwe technologie kunnen bestaande ideeën bevestigen of, zoals in dit geval, ontkrachten. Dit is een uitstekend begin van de observationele carrière van dit prachtige instrument,’ concludeert Adam Hardy.
Noten
[1] Zulke dubbelsterren worden post-common-envelope binaries genoemd.
[2] Deze naam geeft aan dat het object de 471ste veranderlijke ster (of, zoals later bleek, dubbelster) is die in het sterrenbeeld Taurus (Stier) is aangetroffen.
[3] De SPHERE-beelden zijn zo nauwkeurig dat de astronomen een begeleider zoals een bruine dwerg hadden kunnen zien die 70.000 keer zwakker is dan de centrale ster en daar maar 0,26 boogseconde vandaan staan. De verwachte bruine dwerg zou in dit geval veel helderder moeten zijn geweest.
[4] Dit effect wordt het Applegate-mechanisme genoemd. Het is het gevolg van regelmatige veranderingen in de vorm van de ster, die kunnen leiden tot veranderingen in de schijnbare helderheid van de dubbelster, zoals die vanaf de aarde wordt waargenomen.
Meer informatie
De resultaten van dit onderzoek zijn te vinden in het artikel ‘The First Science Results from SPHERE: Disproving the Predicted Brown Dwarf around V471 Tau’, van A. Hardy et al., dat op 18 februari 2015 in de Astrophysical Journal Letters verschijnt.
Het onderzoeksteam bestaat uit A. Hardy (Universidad Valparaíso, Valparaíso, Chili; Millennium Nucleus "Protoplanetary Disks in ALMA Early Science", onderdeel van het Millennium Science Initiative Program, Universidad Valparaíso), M.R. Schreiber (Universidad Valparaíso), S.G. Parsons (Universidad Valparaíso), C. Caceres (Universidad Valparaíso), G. Retamales (Universidad Valparaíso), Z. Wahhaj (ESO, Santiago, Chili), D. Mawet (ESO, Santiago, Chili), H. Canovas (Universidad Valparaíso), L. Cieza (Universidad Diego Portales, Santiago, Chili; Universidad Valparaíso), T.R. Marsh (University of Warwick, Coventry, VK), M.C.P. Bours (University of Warwick), V.S. Dhillon (University of Sheffield, Sheffield, VK) en A. Bayo (Universidad Valparaíso).
ESO is de belangrijkste intergouvernementele astronomische organisatie in Europa en de meest productieve sterrenwacht ter wereld. Zij wordt ondersteund door zestien lidstaten: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland, en door gastland Chili. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerpen, bouwen en beheren van grote sterrenwachten die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Ook speelt ESO een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op astronomisch gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen: VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die specifiek is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. ESO is ook de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA, het grootste astronomische project van dit moment. En op Cerro Armazones, dicht bij Paranal, bouwt ESO de 39-meter Europese Extremely Large optical/near-infrared Telescope (E-ELT), die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.
Links
Contact
Adam Hardy
Universidad Valparaíso
Valparaíso, Chile
Tel: +56 32 2508457
E-mail: adam.hardy@postgrado.uv.cl
Matthias Schreiber
Universidad de Valparaíso
Valparaíso, Chile
Tel: +56 32 2399279
E-mail: matthias@dfa.uv.cl
Richard Hook
ESO education and Public Outreach Department
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Mobiel: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org
Marieke Baan (Perscontact Nederland)
ESO Science Outreach Network
en NOVA Informatie Centrum
Tel: +31(0)20-5257480
E-mail: eson-netherlands@eso.org
Over dit bericht
Persberichten nr.: | eso1506nl |
Naam: | Spectro-Polarimetric High-contrast Exoplanet REsearch instrument (SPHERE), V471 Tauri |
Type: | Milky Way : Star : Grouping : Binary Unspecified : Technology : Observatory : Instrument |
Facility: | New Technology Telescope, Very Large Telescope |
Instruments: | SPHERE |
Science data: | 2015ApJ...800L..24H |
Our use of Cookies
We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.
ESO Cookies Policy
The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.
This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.
What are cookies?
Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.
Categories of cookies we use
Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.
Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.
Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.
Matomo Cookies:
This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.
On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.
Matomo cookies settings:
Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.
Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.
YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.
Cookies can also be classified based on the following elements.
Regarding the domain, there are:
- First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
- Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.
As for their duration, cookies can be:
- Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
- Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.
How to manage cookies
Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.
In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:
Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.
You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).
Updates to the ESO Cookies Policy
The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.
Additional information
For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.
As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.