Persbericht

Dwergplaneet Makemake heeft geen atmosfeer

Voor het eerst geeft verre, ijskoude wereld geheimen prijs

21 november 2012

Astronomen hebben drie telescopen van de ESO-sterrenwachten in Chili gebruikt om de dwergplaneet Makemake te observeren terwijl deze voor een verre ster langs schoof. De waarnemingen gaven astronomen voor het eerst de kans om te controleren of Makemake een atmosfeer heeft. Deze ijskoude wereld volgt een baan in het buitengebied van het zonnestelsel en verwacht werd dat hij net zo’n atmosfeer heeft als Pluto (eso0908). Dit blijkt echter niet het geval te zijn. De wetenschappers hebben voor het eerst ook de dichtheid van Makemake gemeten. De nieuwe resultaten worden op 22 november gepubliceerd in het tijdschrift Nature.

De ijskoude dwergplaneet Makemake [1] is ongeveer een derde kleiner dan Pluto. Hij volgt een baan om de zon die voorbij die van Pluto ligt, maar binnen de omloopbaan van Eris, de zwaarste van de vijf bekende dwergplaneten in het zonnestelsel (eso1142). Eerdere waarnemingen van Makemake hebben laten zien dat hij veel overeenkomsten vertoont met zijn soortgenoten. Sommige astronomen verwachtten dan ook dat zijn atmosfeer, indien aanwezig, op die van Pluto zou lijken. Maar het nieuwe onderzoek toont aan dat Makemake, net als Eris, geen atmosfeer van betekenis heeft.

Het onderzoeksteam, onder leiding van José Luis Ortiz (Instituto de Astrofísica de Andalucía, CSIC, Spanje), combineerde waarnemingen met drie telescopen van de ESO-sterrenwachten op La Silla en Paranal (Chili) – de Very Large Telescope (VLT), New Technology Telescope (NTT) en TRAPPIST (TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope) – met gegevens van andere kleine telescopen in Zuid-Amerika [2] om naar Makemake te kijken terwijl deze voor een verre ster langs schoof [3].

Toen Makemake voor de ster schoof en deze verduisterde, verdween en verscheen de ster heel abrupt in plaats van geleidelijk uit te doven en weer helderder te worden. Dat betekent dat de dwergplaneet geen atmosfeer van betekenis heeft’, zegt Ortiz. ‘Gedacht werd dat er een goede kans bestond dat Makemake een atmosfeer had ontwikkeld – dat daar geen spoor van is waargenomen toont aan dat we nog veel over deze mysterieuze hemellichamen moeten leren. Dat we nu voor het eerst enkele eigenschappen van Makemake hebben kunnen ontdekken, helpt het onderzoek van de selecte club van ijzige dwergplaneten flink vooruit.

Makemake’s gebrek aan manen en zijn grote afstand maken hem tot een moeilijk onderzoeksobject [4]. We weten niet veel over dit hemellichaam, en wat we weten, weten we slechts bij benadering. Dankzij de nieuwe waarnemingen is ons beeld van Makemake veel completer geworden: zijn grootte is nauwkeuriger bepaald, en voor het eerst zijn er grenzen gesteld aan zijn mogelijke atmosfeer en is een schatting gemaakt van zijn dichtheid. Ook hebben ze de astronomen in staat gesteld om het albedo van Makemake te meten – de hoeveelheid zonlicht die door zijn oppervlak wordt weerkaatst [5]. Het albedo van Makemake is ongeveer 0,77 – hoger dan dat van Pluto, maar lager dan dat van Eris. Het oppervlak van Makemake heeft zo ongeveer de helderheid van vuile sneeuw.

Makemake kon zo gedetailleerd onderzocht worden doordat hij voor een ster langs schoof – een gebeurtenis die ‘sterbedekking’ wordt genoemd. Deze schaarse gebeurtenissen stellen astronomen in staat om veel te weten te komen over de doorgaans ijle atmosferen rond deze verre, maar belangrijke leden van het zonnestelsel, en leveren zeer nauwkeurige informatie op over hun andere eigenschappen.

Sterbedekkingen waar Makemake bij betrokken is zijn bijzonder zeldzaam, omdat hij een hemelgebied doorkruist waar betrekkelijk weinig sterren te vinden zijn. Het nauwkeurig voorspellen en waarnemen van deze zeldzame gebeurtenissen is extreem moeilijk. Een succesvolle waarneming door een gecoördineerd team van waarnemers, verspreid over vele plaatsen in Zuid-Amerika, geldt dan ook als een prestatie van formaat.

Pluto, Eris en Makemake behoren tot de grotere voorbeelden van de talrijke ijsobjecten die op grote afstand om onze zon draaien,’ zegt Ortiz. ‘Onze nieuwe waarnemingen hebben onze kennis over een van de grootste, Makemake, enorm vergroot. We zullen deze informatie kunnen inzetten voor het verdere onderzoek van deze intrigerende verre hemellichamen.'

Noten

[1] Makemake stond aanvankelijk bekend als 2005 FY9. Hij werd enkele dagen na Pasen in maart 2005 ontdekt, wat hem de bijnaam Paashaas opleverde. Pas in juli 2008 kreeg hij de officiële naam Makemake. Dat is de naam van de schepper van de mensheid en de god van de vruchtbaarheid in de legenden van de inheemse bevolking van Paaseiland.

Makemake is een van de vijf dwergplaneten die tot nu toe door de Internationale Astronomische Unie zijn erkend. De overige zijn Ceres, Pluto, Haumea en Eris. Verdere informatie over dwergplaneten en planeten is te vinden bij de Internationale Astronomische Unie.

[2] Een van de andere telescopen die bij deze waarnemingscampagne zijn gebruikt is de 0,84-meter telescoop van de Chileense Católica del Norte Universiteit. Deze telescoop staat op de Cerro Armazones, de toekomstige locatie van de European Extremely Large Telescope (E-ELT).

[3] Makemake bedekte de zwakke ster NOMAD 1181-0235723 (waarbij NOMAD verwijst naar de Naval Observatory Merged Astrometric Dataset) op 23 april 2011. Het onderzoeksteam nam dit verschijnsel waar met zeven verschillende telescopen in Brazilië en Chili. Omdat de gebeurtenis maar ongeveer een minuut duurde, maakten de astronomen gebruik van een speciale ‘snelle’ camera, ULTRACAM geheten (eso0520), en een gevoelige infraroodcamera die ISAAC wordt genoemd.

[4] Bij objecten waar één of meer manen omheen draaien kunnen de bewegingen van de manen worden gebruikt om de massa van het object te bepalen. Dit was in het geval van Makemake niet mogelijk.

[5] Berekeningen laten zien dat de dwergplaneet een geometrisch albedo van 0,77 ± 0,03 heeft – hoger dan dat van Pluto, maar lager dan dat van Eris. Een albedo van 1 komt overeen met een volmaakte weerkaatsing, en 0 met een zwart oppervlak dat helemaal geen licht weerkaatst. In combinatie met eerdere resultaten wijzen de waarnemingen erop dat Makemake een dichtheid heeft van 1,7 ± 0,3 gram per kubieke centimeter. Daaruit kon het team afleiden dat Makemake niet de volmaakte bolvorm heeft, maar aan zijn polen enigszins is afgeplat: zijn polaire  middellijn is 1430 ± 9 kilometer, zijn equatoriale middellijn 1502 ± 45 kilometer. Makemake vertoont, tot op een niveau van een duizendste Pluto-atmosfeer, geen globale atmosfeer. Hij zou echter wel een atmosfeer kunnen hebben die slechts delen van het oppervlak bedekt – de waarnemingen kunnen deze theoretische mogelijkheid althans niet uitsluiten.

Meer informatie

De resultaten van dit onderzoek zijn te vinden in het artikel ‘Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation’, dat op 22 november 2012 in het tijdschrift Nature verschijnt.

Het onderzoeksteam bestaat uit J.L. Ortiz (Instituto de Astrofísica de Andalucía, CSIC, Spanje), B. Sicardy (Observatoire de Paris; CNRS; Université Pierre et Marie Curie; Institut Universitaire de France, Frankrijk), F. Braga-Ribas (Observatoire de Paris; CNRS, Frankrijk; Observatório Nacional/MCTI, Brazilië), A. Alvarez-Candal (European Southern Observatory, Chili; Instituto de Astrofísica de Andalucía, CSIC, Spanje), E. Lellouch (Observatoire de Paris, CNRS, Frankrijk), et al.

Voor een volledige lijst van auteurs en instituten zie het Nature-artikel.

Het jaar 2012 staat in het teken van de vijftigste verjaardag van de oprichting van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO). ESO is de belangrijkste intergouvernementele astronomische organisatie in Europa en de meest productieve sterrenwacht ter wereld. Zij wordt ondersteund door vijftien landen: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerpen, bouwen en beheren van grote sterrenwachten die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Ook speelt ESO een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op astronomisch gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen: VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die uitsluitend is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. ESO is ook de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA, het grootste astronomische project van dit moment. Daarnaast bereidt ESO momenteel de bouw voor van de 39-meter Europese Extremely Large optical/near-infrared Telescope (E-ELT), die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.

Links

Contact

José Luis Ortiz
Instituto de Astrofísica de Andalucía, CSIC
Granada, Spain
Tel: +34 958 121 311
Mobiel: +34 622 233 836
E-mail: ortiz@iaa.es

Bruno Sicardy
Observatoire de Paris
Paris, France
Tel: +33 6 19 41 26 15
E-mail: bruno.sicardy@obspm.fr

Noemi Pinilla-Alonso
Earth and Planetary Sciences Department, University of Tennessee
Knoxville, USA
Tel: +1 865 974 2699
E-mail: npinilla@seti.org

Emmanuel Jehin
Institut d'Astrophysique de I'Université de Liège
Liège, Belgium
Tel: +32 4 3669726
E-mail: ejehin@ulg.ac.be

Richard Hook
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT & Survey Telescopes Press Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Mobiel: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org

Marieke Baan (Perscontact Nederland)
ESO Science Outreach Network en NOVA Informatie Centrum
Tel: +31(0)20-5257480
E-mail: eson-netherlands@eso.org

Connect with ESO on social media

Dit is een vertaling van ESO-persbericht eso1246.

Over dit bericht

Persberichten nr.:eso1246nl
Naam:Makemake
Type:Solar System : Interplanetary Body : Dwarf planet
Facility:New Technology Telescope, TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope–South, Very Large Telescope
Instruments:ISAAC
Science data:2012Natur.491..566O

Afbeeldingen

Artist’s impression van het oppervlak van de dwergplaneet Makemake
Artist’s impression van het oppervlak van de dwergplaneet Makemake
Traject van de ‘schaduw’ van Makemake op 23 april 2011
Traject van de ‘schaduw’ van Makemake op 23 april 2011

Video's

De sterbedekking van dwergplaneet Makemake op 23 april 2011
De sterbedekking van dwergplaneet Makemake op 23 april 2011

Our use of Cookies

We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.

You can manage your cookie preferences and find out more by visiting 'Cookie Settings and Policy'.

ESO Cookies Policy


The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.

This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.

What are cookies?

Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.

Categories of cookies we use

Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
csrftoken
XSRF protection token. We use this cookie to protect against cross-site request forgery attacks.
1st party
Stored
1 year
user_privacy
Your privacy choices. We use this cookie to save your privacy preferences.
1st party
Stored
6 months
_grecaptcha
We use reCAPTCHA to protect our forms against spam and abuse. reCAPTCHA sets a necessary cookie when executed for the purpose of providing its risk analysis. We use www.recaptcha.net instead of www.google.com in order to avoid unnecessary cookies from Google.
3rd party
Stored
6 months

Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
Settings
preferred_language
Language settings. We use this cookie to remember your preferred language settings.
1st party
Stored
1 year
ON | OFF
sessionid
ESO Shop. We use this cookie to store your session information on the ESO Shop. This is just an identifier which is used on the server in order to allow you to purchase items in our shop.
1st party
Stored
2 weeks
ON | OFF

Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.

Matomo Cookies:

This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.

On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.

ON | OFF

Matomo cookies settings:

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
Settings
_pk_id
Stores a unique visitor ID.
1st party
Stored
13 months
_pk_ses
Session cookie temporarily stores data for the visit.
1st party
Stored
30 minutes
_pk_ref
Stores attribution information (the referrer that brought the visitor to the website).
1st party
Stored
6 months
_pk_testcookie
Temporary cookie to check if a visitor’s browser supports cookies (set in Internet Explorer only).
1st party
Stored
Temporary cookie that expires almost immediately after being set.

Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.

Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.

YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.

Cookies can also be classified based on the following elements.

Regarding the domain, there are:

  • First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
  • Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.

As for their duration, cookies can be:

  • Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
  • Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.

How to manage cookies

Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.

In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:

Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.

You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).

Updates to the ESO Cookies Policy

The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.

Additional information

For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.

As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.