Persbericht
Grote nieuwe zoektocht werpt licht op donkere materie
Eerste resultaten van de VST KiDS Survey
9 juli 2015
Een internationaal team van astronomen onder Nederlandse leiding heeft de eerste resultaten gepubliceerd van een grote nieuwe zoektocht naar donkere materie. Daarvoor gebruikten de onderzoekers de VLT Survey Telescoop (VST) van ESO op het Paranal Observatorium in Chili. Met die telescoop kunnen de astronomen onderzoek doen aan donkere materie, aan de structuur van sterrenstelselhalo's en aan de evolutie van sterrenstelsel en clusters van sterrenstelsels.
Ongeveer 85% van de materie in het heelal is donkere materie [1]. Deze vorm van materie wordt nog niet goed begrepen door natuurkundigen. Het straalt geen licht uit en het absorbeert ook geen licht. Maar astronomen kunnen het toch detecteren vanwege het effect dat donkere materie heeft op sterren en sterrenstelsels. Een groot project met de krachtige survey telescopen van ESO toont nu duidelijker dan ooit de relatie tussen de mysterieuze donkere materie en de sterrenstelsels [2].
Het project, bekend onder de naam Kilo-Degree Survey (KiDS), gebruikt beelden van de VLT Survey Telescoop en zijn enorme camera, de OmegaCAM. Deze telescoop is speciaal gemaakt om grote delen van de nachtelijke hemel af te speuren naar zichtbaar licht. De waarnemingen worden aangevuld met waarnemingen van de VISTA-telescoop (die kijkt naar infraroodlicht). Een van de hoofddoelen van de VST is om donkere materie in kaart te brengen en om een vinger te krijgen achter de nog mysterieuzere donkere materie die ervoor zorgt dat ons heelal versneld uitdijt.
De beste manier om te weten te komen waar de donkere materie zich bevindt, is met behulp van zwaartekrachtlenzen. De astronomen keken hoe het licht van de verre stelsels afbuigt terwijl het op weg naar de aarde langs grote wolken donkere materie reist. Zo konden ze de donkere materie via een omweg toch in beeld brengen.
Het internationale KiDS-team wordt geleid door Koen Kuijken van de Leidse Sterrewacht [3]. Het team analyseerde de beelden van meer dan twee miljoen sterrenstelsels die op afstanden tot zo'n 5,5 miljard lichtjaar van de aarde staan [4].
De eerste resultaten die nu gepubliceerd worden zijn nog maar het begin. Ze komen van de eerste 7% van wat er totaal in kaart gebracht gaat worden.
De meeste sterrenstelsels leven in groepen. Zo ook onze eigen Melkweg. Die is onderdeel van de Lokale groep. De sterrenstelsels clusteren als gevolg van de zwaartekracht. Wetenschappers denken dat donkere materie hierbij een belangrijke rol speelt. Als ze weten hoeveel donkere materie er in de clusters zit, dan kunnen ze beter begrijpen hoe de sterrenstelsels en de clusters gevormd worden. De berekeningen die nu gedaan zijn met behulp van het zwaartekrachtlens-effect laten zien dat de clusters ongeveer dertig keer meer donkere materie bevatten dan zichtbare materie.
"Interessant genoeg bevindt het helderste sterrenstelsel zich bijna altijd in het midden van een klomp met donkere materie." zegt Massimo Viola (Leidse Sterrenwacht). Hij is hoofdauteur van een van de eerste KiDS-publicaties.
"Dat is in lijn met de theorie die voorspelde dat sterrenstelsels naar elkaar trekken en dat ze samenklonteren in het centrum, maar het was nog nooit zo duidelijk waargenomen." voegt Koen Kuijken toe.
De bevindingen zijn dus pas het begin. De enorme hoeveelheid data die nu van de survey-telescopen komt, worden door ESO beschikbaargemaakt voor wetenschappers wereldwijd.
De KiDS survey helpt bij het begrijpen van donkere materie. Dat is een van de grootste onopgeloste vragen uit de natuurkunde.
Noten
[1] Astronomen hebben gevonden dat de totale massa/energie-inhoud van het heelal als volgt verdeeld kan worden: 68% donkere energie, 27% donkere materie, 5% 'normale' materie.
[2] Berekeningen met behulp van supercomputers laten zien hoe een heelal evolueert dat gevuld is met donkere materie: donkere materie klontert samen tot een enorm kosmisch web. Bij grote dichtheden van donkere materie vormen zich sterrenstelsels en sterren.
[3] Het internationale KiDS-team bestaat uit onderzoekers uit Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Italië en Canada.
[4] Bij het onderzoek maakten de wetenschappers dankbaar gebruik van de 3D-kaarten van het Galaxy And Mass Assembly project (GAMA). Deze kaarten kwamen tot stand dankzij waarnemingen van de Anglo-Australian Telescoop.
Meer informatie
De resultaten van het onderzoek komen in een serie artikelen die naar verschillende wetenschappelijke tijdschriften zijn opgestuurd. Een lijst van artikelen met links naar de gratis preprints staat hier.
ESO is de belangrijkste intergouvernementele astronomische organisatie in Europa en de meest productieve sterrenwacht ter wereld. Zij wordt ondersteund door zestien lidstaten: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland, en door gastland Chili. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerpen, bouwen en beheren van grote sterrenwachten die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Ook speelt ESO een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op astronomisch gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen: VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die specifiek is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. ESO is ook de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA, het grootste astronomische project van dit moment. En op Cerro Armazones, dicht bij Paranal, bouwt ESO de 39-meter Europese Extremely Large optical/near-infrared Telescope (E-ELT), die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.
Links
Contact
Koen Kuijken
Leiden Observatory
Leiden, The Netherlands
Tel: +31 71 527 5848
Mob: +31 628 956 539
E-mail: kuijken@strw.leidenuniv.nl
Massimo Viola
Leiden Observatory
Leiden, The Netherlands
Tel: +31 71 527 8442
E-mail: viola@strw.leidenuniv.nl
Lars Lindberg Christensen
Head of ESO ePOD
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6761
Mob: +49 173 3872 621
E-mail: lars@eso.org
Rodrigo Alvarez (press contact België)
ESO Science Outreach Network
en Planetarium, Royal Observatory of Belgium
Tel: +32-2-474 70 50
E-mail: eson-belgië@eso.org
Over dit bericht
Persberichten nr.: | eso1528nl-be |
Naam: | Surveys |
Type: | Early Universe : Cosmology : Phenomenon : Dark Matter |
Facility: | VLT Survey Telescope |
Science data: | 2015MNRAS.452.3100C |
Our use of Cookies
We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.
ESO Cookies Policy
The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.
This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.
What are cookies?
Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.
Categories of cookies we use
Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.
Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.
Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.
Matomo Cookies:
This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.
On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.
Matomo cookies settings:
Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.
Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.
YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.
Cookies can also be classified based on the following elements.
Regarding the domain, there are:
- First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
- Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.
As for their duration, cookies can be:
- Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
- Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.
How to manage cookies
Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.
In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:
Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.
You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).
Updates to the ESO Cookies Policy
The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.
Additional information
For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.
As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.