Kids

Persbericht

Reuzenstelsel is nog steeds in de groei

Messier 87 heeft in de afgelopen miljard jaar een compleet sterrenstelsel opgeslokt

25 juni 2015

Nieuwe waarnemingen met ESO’s Very Large Telescope hebben uitgewezen dat het elliptische reuzenstelsel Messier 87 in de loop van de afgelopen miljard jaar een compleet middelgroot sterrenstelsel heeft opgeslokt. Een team van astronomen heeft voor het eerst duidelijk bewijs voor deze gebeurtenis kunnen vinden, door de bewegingen van 300 gloeiende planetaire nevels in kaart te brengen. Ook is licht van het compleet uiteengerukte slachtoffer gedetecteerd.

Astronomen denken dat sterrenstelsels groeien door kleinere stelsels op te slokken. Maar het bewijs daarvoor is doorgaans niet gemakkelijk te vinden – net zoals water dat uit een glas in een vijver wordt gegoten zich snel met het vijverwater zal vermengen, vermengen de sterren van een opgeslokt stelsel zich met de gelijksoortige sterren van het grotere stelsel.

Maar nu heeft een team van astronomen, onder leiding van doctoraalstudent Alessia Longobardi van het Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik in Garching, Duitsland, via een slimme truc kunnen aantonen dat het nabije elliptische reuzenstelsel Messier 87 in de afgelopen miljard jaar met een kleiner sterrenstelsel is samengesmolten.

Dit resultaat toont direct aan dat grote, heldere structuren in het heelal nog steeds substantieel groeien de sterrenstelsels zijn nog niet af!’, zegt Longobardi. ‘Een groot deel van de buitenste halo van Messier 87 is nu twee keer helderder dan het was geweest als de botsing niet had plaatsgevonden.

Het reuzenstelsel Messier 87 staat in het centrum van de Virgo-cluster – een grote verzameling sterrenstelsels op ongeveer 50 miljoen lichtjaar van de aarde. Het is een enorme bal van sterren met meer dan duizend miljard keer zoveel massa als de zon.

In plaats van te proberen om alle sterren van Messier 87 te bekijken – daar zijn er miljarden van en die zijn te zwak om zich afzonderlijk te laten onderzoeken – keek het team naar planetaire nevels, de schillen van gloeiend gas rond ouder wordende sterren [1]. Deze objecten onderscheiden zich van de hen omringende sterren doordat ze een karakteristieke, heldere zeegroene gloed vertonen. Nauwgezette waarnemingen van het licht van de nevels met behulp van een krachtige spectrograaf leveren informatie op over hun bewegingen [2].

Weliswaar is het water dat eenmaal in een vijver is gegoten niet meer te zien, maar het kan wel rimpelingen en andere verstoringen hebben veroorzaakt. Zulke verstoringen kunnen waarneembaar zijn als er kleideeltjes in het water zweven. Bij het nieuwe onderzoek, dat is uitgevoerd met de FLAMES-spectrograaf van de Very Large Telescope, fungeerden de planetaire nevels als ‘kleideeltjes’.

We zijn getuige van een recente aanwasgebeurtenis waarbij een middelgroot sterrenstelsel door het centrum van Messier 87 is getrokken,’ zegt Ortwin Gerhard, hoofd van de dynamicagroep van het Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik in Garching en mede-auteur van het nieuwe onderzoek. ‘Ten gevolge van de enorme getijdenkrachten zijn de sterren ervan nu verspreid over een gebied dat 100 keer zo groot is als het oorspronkelijke stelsel!

Het team heeft ook heel nauwkeurig gekeken naar de verdeling van het licht in de buitenste delen van Messier 87. Daarbij zijn sporen gevonden van extra licht dat afkomstig is van de sterren die tot het opgeslokte stelsel hebben behoord. Uit deze waarnemingen blijkt dat het uiteengerukte sterrenstelsel jongere, blauwere sterren aan Messier 87 heeft toegevoegd. Waarschijnlijk ging het om een spiraalstelsel dat – anders dan elliptische stelsels zoals Messier 87 – nog nieuwe sterren produceerde.

Het is heel boeiend om sterren te kunnen identificeren die over honderdduizenden lichtjaren in de halo van dit reuzenstelsel zijn verspreid, en aan hun snelheden nog steeds te kunnen zien dat ze tot een gemeenschappelijke structuur behoren. De groene planetaire nevels zijn de spelden in een hooiberg van gouden sterren. Maar deze schaarse spelden vormen de sleutel tot wat er met de sterren is gebeurd,’ besluit mede-auteur Magda Arnaboldi (ESO, Garching, Duitsland).

Noten

[1]Een planetaire nevel ontstaat wanneer een zonachtige ster het einde van haar leven bereikt. Doordat deze objecten een groot deel van hun energie op enkele specifieke golflengten uitzenden, zijn dit de enige sterren waarvan de bewegingen op de afstand van Messier 87 (50 miljoen lichtjaar) kunnen worden gemeten. Ze gedragen zich als bakens van groen licht die verraden waar ze zijn en met welke snelheid ze bewegen.

[2] Deze planetaire nevels zijn nog steeds erg zwak en vergen het uiterste van de Very Large Telescope: het licht dat we van een gemiddelde planetaire nevel in de halo van Messier 87 ontvangen, komt overeen met het schijnsel van twee gloeilampen van 60 watt op de afstand van Venus. De bewegingen van de planetaire nevels langs de gezichtslijn naar de aarde toe of van de aarde af leiden tot verschuivingen in de golflengte van het uitgezonden licht – een gevolg van het dopplereffect. Door deze verschuivingen met een gevoelige spectrograaf te meten, kunnen de snelheden van de nevels worden vastgesteld.

Meer informatie

De resultaten van dit onderzoek zijn te vinden in het artikel ‘The build-up of the cD halo of M87 — evidence for accretion in the last Gyr’, van A. Longobardi et al., dat op 25 juni 2015 in het tijdschrift Astronomy & Astrophysics Letters verschijnt. De resultaten zijn ook gepresenteerd op de jaarlijkse bijeenkomst van de European Astronomical Society, EWASS 2015, die tegelijkertijd in La Laguna op Tenerife plaatsvindt.

Het onderzoeksteam bestaat uit A. Longobardi (Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik, Garching, Duitsland), M. Arnaboldi (ESO, Garching, Duitsland), O. Gerhard (Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik) en J.C. Mihos (Case Western University, Cleveland, Ohio, VS).

ESO is de belangrijkste intergouvernementele astronomische organisatie in Europa en de meest productieve sterrenwacht ter wereld. Zij wordt ondersteund door zestien lidstaten: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland, en door gastland Chili. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerpen, bouwen en beheren van grote sterrenwachten die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Ook speelt ESO een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op astronomisch gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen: VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die specifiek is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. ESO is ook de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA, het grootste astronomische project van dit moment. En op Cerro Armazones, dicht bij Paranal, bouwt ESO de 39-meter Europese Extremely Large optical/near-infrared Telescope (E-ELT), die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.

Links

Contact

Alessia Longobardi
Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 30000 3022
E-mail: alongobardi@mpe.mpg.de

Magda Arnaboldi
ESO
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6599
E-mail: marnabol@eso.org

Ortwin Gerhard
Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 30000 3539
E-mail: gerhard@mpe.mpg.de

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Mob: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org

Rodrigo Alvarez (press contact België)
ESO Science Outreach Network en Planetarium, Royal Observatory of Belgium
Tel: +32-2-474 70 50
E-mail: eson-belgië@eso.org

Connect with ESO on social media

Dit is een vertaling van ESO-persbericht eso1525.

Over dit bericht

Persberichten nr.:eso1525nl-be
Naam:Messier 87
Type:Local Universe : Galaxy : Type : Elliptical
Facility:Very Large Telescope
Instruments:FLAMES
Science data:2015A&A...579L...3L

Afbeeldingen

De halo van het sterrenstelsel Messier 87
De halo van het sterrenstelsel Messier 87
Planetaire nevels in het sterrenstelsel Messier 87
Planetaire nevels in het sterrenstelsel Messier 87
Messier 87 in het sterrenbeeld Maagd
Messier 87 in het sterrenbeeld Maagd

Send us your comments!
Abonneer op ESO-nieuws in uw eigen taal
Accelerated by CDN77
Terms & Conditions
Cookie Settings and Policy

Our use of Cookies

We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.

You can manage your cookie preferences and find out more by visiting 'Cookie Settings and Policy'.

ESO Cookies Policy


The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.

This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.

What are cookies?

Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.

Categories of cookies we use

Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
csrftoken
XSRF protection token. We use this cookie to protect against cross-site request forgery attacks.
1st party
Stored
1 year
user_privacy
Your privacy choices. We use this cookie to save your privacy preferences.
1st party
Stored
6 months
_grecaptcha
We use reCAPTCHA to protect our forms against spam and abuse. reCAPTCHA sets a necessary cookie when executed for the purpose of providing its risk analysis. We use www.recaptcha.net instead of www.google.com in order to avoid unnecessary cookies from Google.
3rd party
Stored
6 months

Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
Settings
preferred_language
Language settings. We use this cookie to remember your preferred language settings.
1st party
Stored
1 year
ON | OFF
sessionid
ESO Shop. We use this cookie to store your session information on the ESO Shop. This is just an identifier which is used on the server in order to allow you to purchase items in our shop.
1st party
Stored
2 weeks
ON | OFF

Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.

Matomo Cookies:

This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.

On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.

ON | OFF

Matomo cookies settings:

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
Settings
_pk_id
Stores a unique visitor ID.
1st party
Stored
13 months
_pk_ses
Session cookie temporarily stores data for the visit.
1st party
Stored
30 minutes
_pk_ref
Stores attribution information (the referrer that brought the visitor to the website).
1st party
Stored
6 months
_pk_testcookie
Temporary cookie to check if a visitor’s browser supports cookies (set in Internet Explorer only).
1st party
Stored
Temporary cookie that expires almost immediately after being set.

Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.

Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.

YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.

Cookies can also be classified based on the following elements.

Regarding the domain, there are:

As for their duration, cookies can be:

How to manage cookies

Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.

In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:

Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.

You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).

Updates to the ESO Cookies Policy

The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.

Additional information

For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.

As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.