Persbericht
VST kijkt naar het Leo-triplet – en verder
27 juli 2011
Een enorme opname, van de nieuwe VLT Survey Telescope (VST) en zijn camera OmegaCAM op ESO's Paranal-sterrenwacht, toont een drietal heldere sterrenstelsels in het sterrenbeeld Leo (Leeuw). Maar het zijn wellicht juist de zwakke objecten op de achtergrond die de aandacht van de astronoom trekken. De scherpe beelden die de VST van deze zwakke objecten heeft gemaakt bewijzen de kracht van de telescoop en OmegaCAM bij het in kaart brengen van het verre heelal.
De VST [1] is de nieuwste aanwinst van de ESO-sterrenwacht op Paranal (eso1119). Het betreft een geavanceerde 2,6-meter telescoop, uitgerust met een reusachtige 268-megapixel camera – OmegaCAM [2]. Zoals de naam al aangeeft, is de VST bedoeld voor het in kaart brengen van de hemel op zichtbare golflengten. Hij is de grootste telescoop ter wereld die specifiek voor dit doel is ontworpen. Dit grote overzicht van het Leo-triplet bewijst de uitstekende beeldkwaliteit van de VST en zijn camera.
Het Leo-triplet is prachtig groepje sterrenstelsels op ongeveer 35 miljoen lichtjaar van de aarde, die met elkaar in wisselwerking zijn. Net als ons eigen Melkwegstelsel zijn het spiraalstelsels, hoewel dat op deze foto niet onmiddellijk duidelijk is, omdat hun schijven onder verschillende hoeken staan. NGC 3628, links op de foto, zien we van opzij, waardoor we tegen de dikke stofbanden in het vlak van het stelsel aan kijken. De Messier-objecten M65 (rechtsboven) en M66 (rechtsonder) staan daarentegen schuin genoeg op onze gezichtslijn om hun spiraalarmen zichtbaar te laten zijn.
Grote telescopen kunnen deze stelsels doorgaans maar één voor één bestuderen (zie bijvoorbeeld potw1026a en eso0338c). Het beeldveld van de VST – dat twee keer zo breed is als de volle maan – is echter groot genoeg om het trio in één beeld vast te leggen. Daarbij brengt de VST ook tal van zwakkere, verder weg gelegen stelsels aan het licht, die zich vertonen als vlekjes op de achtgrond van deze foto.
Op de voorgrond zijn veel sterren van uiteenlopende helderheden te zien die tot ons eigen Melkwegstelsel behoren. Een van de wetenschappelijke doelen van de VST is de zoektocht naar veel zwakkere objecten in ons stelsel, zoals bruine dwergsterren, planeten, neutronensterren en zwarte gaten. Vermoedelijk wemelt de halo van het Melkwegstelsel van deze objecten, maar zijn zij te zwak om rechtstreeks waarneembaar te zijn – zelfs met de grootste telescopen. Om deze moeilijk vindbare objecten op te sporen, zoekt de VST naar een subtiel verschijnsel dat microlensing wordt genoemd [3].
Door zulk onderzoek zal de VST naar verwachting meer inzicht geven in de zogeheten donkere materie, dat vermoedelijk het belangrijkste bestanddeel van de galactische halo is. Verwacht wordt dat ook de VST-surveys van het verre heelal aanwijzingen zullen opleveren over de aard van deze substantie, en over de aard van de donkere energie. De telescoop zal verre clusters van sterrenstelsels en quasars ontdekken, die astronomen meer inzicht kunnen geven in het vroege heelal en hardnekkige kosmologische vraagstukken helpen oplossen.
De foto vertoont ook sporen van objecten die veel dichter bij huis zijn: planetoïden in ons eigen zonnestelsel die zich tijdens de opnamen hebben verplaatst. Dat resulteert in korte, gekleurde streepjes [4] waarvan er minstens tien op de foto staan. Omdat het sterrenbeeld Leeuw tot de dierenriem behoort, en dus in het vlak van het zonnestelsel ligt, is het aantal planetoïden hier bijzonder groot.
De foto is opgebouwd uit opnamen die door drie verschillende filters zijn gemaakt. Licht dat door een nabij-infraroodfilter is gegaan kreeg de kleur rood toebedeeld, licht in het rode deel van het spectrum kreeg de kleur groen, en groen licht is magenta gekleurd.
Noten
[1] Het VST-programma is een samenwerkingsverband tussen het INAF–Osservatorio Astronomico di Capodimonte in Napels, Italië, en ESO.
[2] OmegaCAM is ontworpen en gebouwd door een consortium van instituten in onder meer Nederland, Duitsland en Italië, met belangrijke bijdragen van ESO.
[3] Microlensing is een verschijnsel waarbij de aanwezigheid van een zwak, maar zwaar object kan worden afgeleid uit de invloed die zijn zwaartekracht uitoefent op het licht van een verder weg gelegen ster. Als het zwakke voorgrondobject, bij toeval, dicht langs onze gezichtslijn naar de verre ster trekt, wordt het licht van die ster afgebogen. Hierdoor kan de helderheid van de achtergrondster meetbaar toenemen. Omdat zulke microlensverschijnselen zeldzaam en onvoorspelbaar zijn, worden ze vooral waargenomen bij grote surveys waarbij grote aantallen potentiële achtergrondsterren in beeld zijn.
[4] Dat zijn ofwel groene streepjes ofwel paren van magenta/rode streepjes. Dat komt doordat de opnamen die gebruikt zijn voor het uiteindelijke groene kanaal tijdens een andere nacht zijn gemaakt dan de opnamen voor rood en magenta, die direct na elkaar zijn gemaakt.
Meer informatie
ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, is de belangrijkste intergouvernementele sterrenkundeorganisatie in Europa, en het meest productieve astronomische observatorium ter wereld. Zij wordt ondersteund door vijftien landen: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerp, de bouw en het beheer van krachtige grondobservatoria die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. ESO speelt ook een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op sterrenkundig gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen: VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die uitsluitend is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. Ook is ESO de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA, het grootste sterrenkundige project van dit moment. Daarnaast bereidt ESO momenteel de bouw voor van de Europese Extremely Large optische/nabij-infrarood Telescoop (E-ELT), een telescoop van de 40-meterklasse die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.
Links
Contact
Douglas Pierce-Price
ESO, Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6759
E-mail: dpiercep@eso.org
Rodrigo Alvarez (press contact België)
ESO Science Outreach Network
en Planetarium, Royal Observatory of Belgium
Tel: +32-2-474 70 50
E-mail: eson-belgië@eso.org
Over dit bericht
Persberichten nr.: | eso1126nl-be |
Naam: | Leo Triplet |
Type: | Local Universe : Galaxy : Type : Interacting |
Facility: | VLT Survey Telescope |
Instruments: | OmegaCAM |
Our use of Cookies
We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.
ESO Cookies Policy
The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.
This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.
What are cookies?
Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.
Categories of cookies we use
Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.
Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.
Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.
Matomo Cookies:
This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.
On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.
Matomo cookies settings:
Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.
Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.
YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.
Cookies can also be classified based on the following elements.
Regarding the domain, there are:
- First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
- Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.
As for their duration, cookies can be:
- Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
- Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.
How to manage cookies
Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.
In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:
Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.
You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).
Updates to the ESO Cookies Policy
The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.
Additional information
For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.
As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.