Wysoko na płaskowyżu Chajnantor w Andach Chilijskich
pierwsze anteny Atacama Large Millimeter/submillimeter Array,
w skrócie ALMA, poruszają się razem.
Praca w tym ambitnym projekcie posuwa się naprzód w szybkim tempie,
za kilka lat będzie on dysponował 66 antenami, pracującymi wspólnie na wysokości 5000 m n.p.m.
Po ukończeniu ALMA pozwoli astronomom badać chłodny Wszechświat w niespotykanych szczegółach.
To jest ESOcast!
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.
Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast.
W dzisiejszym odcinku odwiedzimy obserwatorium ALMA na pustyni Atakama w Chile.
To tutaj ESO, wraz ze swoimi międzynarodowymi partnerami,
buduje urządzenia, które staną się największym instrumentem astronomicznym świata.
ALMA będzie obserwować Wszechświat na falach milimetrowych i submilimetrowych.
Pozwoli to astronomom na badania zarówno obiektów bardzo chłodnych, jak i bardzo odległych, z wczesnego Wszechświata.
Ponieważ tego typu obserwacje są zaburzane przez parę wodną znajdującą się atmosferze,
ALMA jest budowana w jednym z najsuchszych miejsc na Ziemi, na płaskowyżu Chajnantor, na wysokości 5000 m n.p.m.,
co czyni obserwatorium jedną z najwyżej położonych na świecie lokalizacji astronomicznych.
ALMA będzie działać w dwóch osobnych miejscach:
po pierwsze, Lokalizacja Operacyjna Sieci Anten (Array Operation Site) wysoko na płaskowyżu, gdzie umieszczone są anteny,
oraz położona niżej Baza Wsparcia Operacyjnego (Operations Support Facility - OSF).
Konstruowanie obserwatorium ALMA na suchej pustyni Atakama i na tak dużej wysokości nie jest łatwym przedsięwzięciem.
Zanim anteny będą umieszczone na płaskowyżu, muszą być najpierw zmontowane w Bazie Wsparcia Operacyjnego (OSF).
Położona na wysokości 2900 m n.p.m. baza OSF
działa także jako centrum kontrolne sieci anten.
Z majestatycznym wulkanem widniejącym w tle, inżynierowie są zajęci składaniem i testowaniem licznych części anten.
Aktualnie w OSF znajduje się wiele anten w różnych stadiach montowania.
Każda z anten musi spełnić bardzo surowe wymagania.
Powierzchnia każdej z czasz jest wykonana z dokładnością lepszą niż grubość kartki papieru,
a dwie anteny można wycelować na tyle precyzyjnie, aby trafić w piłeczkę golfową z odległości 15 km.
W wielu aspektach OSF stała się sercem projektu ALMA.
To tutaj pracownicy mieszkają podczas swoich zmian i tutaj postępuje większość codziennych prac.
Odbywa się wiele spotkań pomiędzy różnymi grupami naukowców i inżynierów,
a nawet w tej odległej lokalizacji organizowane są konferencje naukowe.
W OSF znajdują się także dwa transportery używane do przemieszczania anten.
Tak więc dzięki naukowcom i inżynierom składającym i testującym anteny i prowadzącym operacje,
OSF stała się miejscem żywym i ruchliwym.
Naukowcy i inżynierowie testują krańcową wydajność złożonego systemu.
Wykonywane są testy holograficzne i celowania,
a eksperci upewniają się, że tylko anteny spełniające ścisłe specyfikacje ALMA otrzymają zielone światło.
Gdy antena udanie przejdzie wszystkie testy w OSF,
nadchodzi pora na przemieszczenie jej do Lokalizacji Operacyjnej Sieci Anten, która znajduje się na wysokości 5000 m n.p.m.
Po raz pierwszy udało się tego dokonać we wrześniu 2009 roku.
Olbrzymi, specjalnie zaprojektowany transporter, jest używany do przewożenia anten.
Każda z anten waży około 100 ton, więc zadanie jest delikatne i wymaga wielkiej uwagi.
Dostępne są dwa transportery, których używa się także do przemieszczania anten pomiędzy różnymi pozycjami, aby zmienić konfigurację sieci ALMA.
Lokalizacja Operacyjna Sieci Anten jest miejscem ekstremów,
z silnymi wiatrami, niskimi temperaturami i cienką atmosferą.
Dzięki ekstremalnej suchości i wysokości lokalizacja oferuje świetne warunki
do obserwacji na radiowych falach submilimetrowych, dla których projekt ALMA został stworzony.
Co więcej, Chajnantor oferuje mnóstwo miejsca.
Jest ono potrzebne, ponieważ w swojej najszerszej konfiguracji sieć anten ma rozmiar 16 kilometrów.
Pomimo ciężkich warunków postępują prace przygotowujące płaskowyż dla anten.
Została zbudowana sieć drogowa, a pracownicy są zajęci różnymi zadaniami kończącymi prace konstrukcyjne.
Wszystkie ze 192 fundamentów anten zostały ukończone i część z nich jest już w użyciu.
Istnieje także budynek techniczny, który może zostać wykorzystany do otrzymywania danych z anten,
do dalszego ich przetwarzania i do transmitowania na dół do OSF.
Liczba anten w wysokiej lokalizacji nieustannie rośnie,
projekt wkracza w nową, ważną fazę: Rozruchu i Weryfikacji Naukowej.
Gdy przeprowadzane są testy, niżej w sterowni OSF panuje wysokie napięcie.
Proces Rozruchu i Weryfikacji Naukowej ma na celu potwierdzenie,
że cały kompleks przeszedł z etapu, na którym był zbiorem bardzo złożonych części,
w jeden instrument zdolny produkować obrazy i pomiary z doskonałą czułością i precyzją.
Anteny są umieszczane w różnych pozycjach w ramach sieci,
aby upewnić się, że wszystkie podstawowe funkcje działają poprawnie przy różnych bazach.
Aktualnie anteny są rozmieszczone w centrum lokalizacji,
korzystają ze stacji antenowych, które utworzą tzw. Zwartą Sieć Atakamy (Atacama Compact Array).
ALMA szybko podąża naprzód i zapewni jasną przyszłość wielu obszarom astronomii.
Na przykład dostarczy nam unikalnego wglądu w to w jaki sposób formują się gwiazdy i planety,
będzie też jednym z pionierskich narzędzi do badania pierwszych gwiazd i galaktyk we wczesnym i odległym Wszechświecie.
Tak więc wielu z nas astronomów po prostu nie może doczekać się, kiedy dostanie w swoje ręce tę fantastyczną maszynę naukową!
Tutaj Dr J, kończę ESOcast.
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe. www.eso.org
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,\
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.
Projekt ALMA jest partnerstwem pomiędzy naukowymi społecznościami Azji Wschodniej, Europy, Ameryki Północnej oraz Chile.
Tłumaczenie: Krzysztof Czart
Teraz, gdy poznałeś ESO,
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium:
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.