Een nieuwe foto van ALMA heeft een buitengewoon klein detail onthuld.
Een dat nooit eerder gezien is in de planeetvormende schijf rond een jonge ster.
Dit zijn de eerste observaties waarin de antennes van ALMA tot bijna het uiterste zijn gegaan.
Daardoor hebben we nu de scherpste foto ooit gemaakt van submillimeter golflengtes.
De resultaten zijn een grote stap in de observatie van hoe protoplanetaire schijven ontstaan en planeten ontstaan.
Dit is de ESOcast!
Geavanceerde wetenschap en het leven achter de schermen bij ESO,
de Zuidelijke Europese Sterrenwacht.
ALMA, de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
is 's werelds krachtigste telescoop ter observatie van het koude Universum.
Hij bestaat uit 66 antennes met hoge precisie die in verschillende configuraties kunnen staan.
Voor het eerst werd ALMA geconfigureerd met de antennes op bijna 15 kilometer van elkaar.
Dit is bijna de maximum basislijn van 16 kilometer
en zorgt ervoor dat ALMA veel kleinere details kan zien dan ooit tevoren.
Voor ALMA's eerste observaties in deze krachtige, nieuwe modus, werden de antennes op HL Tauri gericht -
een jonge ster op ongeveer 450 lichtjaren, die omringd wordt door een stoffige schijf.
De resulterende foto overtreft alle verwachtingen.
Hij is scherper dan de routinefoto's van de NASA/ESA Hubble Space Telescope.
Hij onthult onverwachte details in de protoplanetaire schijf van HL Tauri.
Die bestaat uit restjes van de geboorte van de ster.
De foto toont een reeks concentrische heldere ringen met enigmatische donkere vlekken.
Deze structuren zijn een duidelijk bewijs van de aanwezigheid van meerdere planeten.
Zij nemen immers materiaal uit de schijf op.
HL Tauri's schijf is veel meer ontwikkeld dan je zou verwachten van een systeem van die leeftijd.
Dit suggereert dat planeetvorming wel eens sneller zou gebeuren dan eerst gedacht.
Jonge sterren als HL Tauri worden geboren in wolken van gas en fijn stof,
in regio's die ineengestort zijn ten gevolge van de zwaartekracht.
Dichte, hete kernen ontstaan en ontbranden om uiteindelijk jonge sterren te worden.
Deze baby's worden eerst omhuld door het resterende gas en stof dat zich dan vestigt in een protoplanetaire schrijf.
Via veel botsingen gaan de stofdeeltjes samenkleven en worden ze zo groot als zandkorrels en steentjes.
Uiteindelijk kunnen zich zelfs asteroïden, kometen en zelfs planeten vormen in deze schijf.
De jonge planeten verstoren de schijf en creëren ringen, openingen en gaten zoals de structuren die ALMA nu ziet.
Het onderzoek van deze protoplanetaire schijven is essentieel om te begrijpen hoe de Aarde zich heeft gevormd.
De eerste stadia van planeetvorming rond HL Tauri observeren, kan ons tonen
hoe ons planetaire systeem er heeft uitgezien toen het meer dan vier miljard jaar geleden ontstond.
Door in zijn bijna laatste configuratie te opereren, vertoonde ALMA een enorm observationeel potentieel.
Dit is een nieuw tijdperk in ons onderzoek naar hoe sterren en planeten ontstaan.
Transcriptie door ESO; vertaling door Sacha Huynen